Hendrik, een van de Schijndelse Indiëgangers, en zijn tropenjaren

SCHIJNDEL - Oud-Schijndelaar Erik van Meersbergen schreef al eerder een zestal boeken en diverse artikelen. Onder meer over onderwerpen zoals opvoeding en onderwijs. Sinds 2018 is Erik met vervroegd pensioen en heeft intussen zijn zevende boek gepubliceerd. Het betreft een biografie over de uitzending van zijn vader naar Nederlands-Indië. Dit laatste, in eigen beheer uitgegeven boek is getiteld: ‘De tropenjaren van mijn vader, dienstplichtig soldaat Hendrik’. Van de schrijver is dit nu het derde boek met ogenschijnlijk kleine verhalen. Verhalen die nu nog voor het oprapen liggen of terug te leiden zijn tot bronnen uit de ruim vijfhonderd jarige familiegeschiedenis.

“Ik wilde mijn vader beter leren kennen, zijn ervaringen leren kennen onder zware omstandigheden, zijn drijfveren, zijn emoties, keuzes begrijpen”, zo vertelt Erik. “Door zijn dagelijkse aantekeningen te lezen verwachtte ik uit de eerste hand antwoorden te krijgen op alle (ongestelde) vragen. Hij begon te schrijven begin juni 1947, vanaf het vertrek uit de kazerne in Arnhem, op weg naar de boot in Amsterdam. En hij bleef schrijven tot en met 27 maart 1950, de dag van zijn thuiskomst in Schijndel. Zo zou ik zo dicht als mogelijk bij zijn beleving en ervaringen van die diensttijd kunnen komen.”
Het boek wat Erik schreef is een pleidooi om de veteranen te (her-)waarderen, te begrijpen op latere leeftijd en te erkennen voor hun inzet. Dit zonder tekort te doen aan het verdriet, het leed en verlies van alle strijdende partijen waaronder die van Indonesische zijde. Zij hebben vele malen meer slachtoffers te betreuren gehad dan aan de Nederlandse kant. Er zijn geen winnaars in een oorlog.

Java, voormalig Nederlands Indië
Voor zijn vader, Hendrik van Meersbergen, werden het uiteindelijk drie lange jaren uitzending als dienstplichtig soldaat naar een onbekend stukje tropisch Nederland. Op het eiland Java in het toenmalige Nederlands-Indië. Het waren in alle opzichten echte tropenjaren. Erik vervolgt: “Hoe meer ik las van de 400 pagina’s aantekeningen, hoe meer ik ontdekte dat er ook nog allerlei losse briefjes in de schriften verborgen zaten. Des te duidelijker werd het voor mij dat zijn micro-geschiedenis een verhaal was dat zich afspeelde tijdens een grote historische omwenteling. In de juiste context geplaatst zou deze historische biografie herkenbaar kunnen zijn voor de destijds meer dan 95.000 uitgezonden dienstplichtigen en hun verwanten.”
Het is een bekend gegeven, tot op de dag van heden, dat veel oud-Indië veteranen niet spraken of spreken over hun tijd in voormalig Nederlands Indië. Een oorlog die geen oorlog mocht zijn. Over het dagelijkse leven en overleven tijdens een guerrillaoorlog en wanneer men dan na drie jaar van ‘politionele acties’ als verliezer van de kolonie thuiskwam? Erik: “Mijn vader sprak er ook niet graag over, maar ging het ook niet geheel uit de weg. De onderwerpen bleven doorgaans wel luchtig. Er waren diverse souvenirs in huis en die hingen als stille getuigen. Over ernstige voorvallen en levensbedreigende (oorlogs-)situaties werd niet gesproken. Mijn indruk was dat hij ons niet lastig heeft willen vallen met zijn herinneringen en dat hij gelaten op die tropenjaren terug keek”.

Van persoonlijk archief tot boek
Sinds de terugkomst van Hendrik waren de foto’s, souvenirs en de indrukwekkende houten reiskist van de thuisreis bij familie Van Meersbergen bekend. De aantekeningen echter niet. De tragiek van een generatie jongeren die opgroeide tussen oorlog, agressie, gevaar en geweld trof Erik al eerder. Daarmee doelt hij op de tragiek van die groep tieners tijdens WO-II die vrijwel direct daarna werd opgeroepen om uitgezonden te worden voor de ‘politionele acties’. In 2006 bij de uitvaart van Hendrik, brak die tragiek ervan door tijdens een toespraak gehouden door zijn beste dienstmakker. Toen wist zoon Erik nog niet van het bestaan van die aantekeningen af. Dat drong pas jaren later rond 2014 tot hem door, toen hij hoorde dat zijn broers deze te lezen hadden gekregen. Erik: “Mijn vader had tegen onze moeder gezegd om deze schriftjes pas na zijn dood te laten lezen. Op een gegeven moment heb ik het bronmateriaal in handen gekregen en rolde van de ene verbazing in de andere. Hier wilde ik iets mee en heb steeds overleg met mijn familie gehad over hun vragen naar aanleiding van de wens om er iets mee te doen, het tempo, de vorm en inhoud van een mogelijke publicatie. Als pa er niets van had willen weten dan had hij de documenten zo kunnen laten verdwijnen toch? Hadden we er geen kennis van genomen, van niets geweten.”

Het eerste doel van het schrijven dit boek kwam voort uit Erik zijn persoonlijke motief om zijn vader beter te leren kennen en begrijpen door zijn aantekeningen te lezen. “In dit boek stelde ik vragen als kind van een Indiëganger anno 2020”, vervolgt hij. “Inmiddels zijn de tijden flink veranderd, ook de kijk op de recente geschiedenis waaronder het koloniale verleden van Nederland. Langzaam ontstond er een tweede perspectief; dat van een burger met vragen uit 2020 over toen. Ondanks de vierhonderd bladzijden aantekeningen heb ik er geen dagboek van gemaakt. Er zijn tien hoofdstukken verdeeld over tien onderwerpen. Elk hoofdstuk wordt ingeleid op basis van aantekeningen, ondersteund door fragmenten van het dagboek, aangevuld door originele foto’s en documenten. Elk hoofdstuk wordt afgesloten met ‘nakaarten’. Een persoonlijke terugblik om wat afstand te nemen. Over onderwerpen zoals: Oproep dienstplichtig soldaat Hendrik, De heenreis, Dagelijkse routine, Vakantieverlof in de tropen, De acties en De terugreis.”

Veranderd denkbeeld
De Nederlandse staat keek destijds op een positieve manier tegen de acties in het voormalig Nederlands-Indië aan. Ook de meerderheid van de Nederlandse bevolking stond in 1946 positief tegenover het ingrijpen in Nederlands-Indië. Voor het redden van levens van burgers en voor het behoud van bezittingen. Maar ook om het land te redden van de chaos welke er na het verdrijven van de Japanners augustus 1945 was ontstaan. Erik: “Een antwoord over dat onderwerp, over hoe mijn vader er nu in zou staan, heb ik in het boek gegeven. Ik heb me verplaatst in mijn vader en dat gedaan op basis van aantekeningen, latere opmerkingen en persoonlijke eigenschappen. Hendrik zou zeggen ‘we deden onze plicht’. Ik beschouw die oorlog van toen als laatste stuiptrekking van een overheersend koloniaal bewind. Een ontkenning van de legitieme claim voor onafhankelijkheid van de inwoners van Republiek Indonesia. Maar hoe ik toen zou hebben gehandeld indien die oproep tot dienstplicht op mijn deurmat was gevallen daar ben ik allerminst zeker over. Misschien zou ik in dezelfde legerschoenen hebben gelopen. Achteraf is het gemakkelijk praten.”

Het boek ‘De tropenjaren van mijn vader, dienstplichtig soldaat Hendrik’ is te koop voor 25 euro bij Her en Der Kloosterstraat 4 Schijndel.

 

 

Terug naar het overzicht

Copyright © DeMooiKrant.nl