Cornelis Verhoeven - autobiografisch

Als schrijver van autobiografische verhalen is Cornelis Verhoeven wat onderbelicht gebleven. Een reden daarvan is wellicht dat hij dat werk zelf niet zo hoog inschatte, in ieder geval veel lager dan zijn filosofische essays, waar hij trots op was en waarvoor hij in 1979 de P.C. Hooftprijs ontving. Toch zijn de verhalen over zijn eigen leven boeiend en van hoog niveau, zowel stilistisch als qua diepgang. Maar Verhoeven wilde zich nou eenmaal presenteren als filosoof. ‘De glans van oud ijzer’ (1996) is een bundeling van zijn beste verhalen, waaronder juweeltjes.

‘Zonder een zucht’ (opgenomen in ‘De resten van het vaderschap’) is een verslag in dagboekvorm van het sterven van zijn oude vader, die na de vroege dood van diens vrouw in 1936 alleen was komen te staan, zowel voor het runnen van zijn boerderij als de opvoeding van zijn zeven kinderen. Cornelis was toen acht. Zijn vader uitte zijn problemen niet in woorden, maar in diepe zuchten,- sterven deed hij echter zonder een zucht. Een citaat: “Mijn ziel, en waarschijnlijk die van ons allemaal [zijn broers en zussen], is samengesteld uit zijn zuchten. Daarmee sprak hij de meest gebiedende en onontkoombare taal. Alle vermoeidheid, teleurstellingen en verwijten die zijn vaderschap hem bezorgde, werden daarmee vertolkt.” Dit integere en beschouwende verslag behoort mijns inziens tot zijn beste autobiografische werk. In 1983 verscheen er een bibliofiele uitgave van met mooie aquarellen van Nelleke de Laat.

Verhoeven wordt in 1928 in Udenhout geboren. Hij volgt een priesteropleiding aan het Klein Seminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel. In 1950 stopt hij daarmee en gaat hij klassieke talen studeren in Nijmegen. Liever had hij als hoofdvak filosofie gekozen, maar dat werd hem ontraden. Had hij Sartre’s vrijheid maar durven nemen! Via de omweg van het leraarschap Grieks en Latijn in ‘s-Hertogenbosch, gecombineerd met het schrijven van filosofische boeken die hem roem bezorgen, bereikt hij alsnog een doel dat hem intense voldoening schenkt: in 1984 wordt hij benoemd tot hoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Hij overlijdt in 2001.

Misschien wel zijn mooiste en diepste verhaal is ‘Het moment’. Het speelt in de periode vlak na de scheiding tussen Verhoeven en zijn vrouw Janine. Terwijl zijn nog jonge kinderen Neeltje en Daan, met wie hij zich heeft teruggetrokken in een vakantiehuisje, vredig liggen te slapen, heeft hij een soort mystieke ervaring, gepaard gaande met de instorting van zijn egogevoel. Hij schrijft: “Ik ben bezig langzaam in te schrompelen tot het minimum dat nog nodig is om getuige te zijn en sporen van geluk te signaleren. De opgeblazen ik-soufflé met al zijn pretenties stort geruisloos in elkaar als nat karton. Wat overblijft is nog altijd groot genoeg om niet minder dan alles te omvatten.” In dit ontroerende verhaal laat hij de lezer een glimp opvangen van het bijzondere, mystieke gevoel dat hem overvalt. Dat is aartsmoeilijk, maar het lukt hem! (Her)lezing van ‘De glans van oud ijzer’ zal u niet teleurstellen. De autobiografische schrijver Verhoeven bezat een scherpe geest en een gevoelig hart.

Jan Geerts

Terug naar het overzicht

Copyright © DeMooiKrant.nl